istota i cel nauczania

Istota i cel programu waldorfskiego
U podstaw programu waldorfskiego, jak zresztą w dużej mierze całej pedagogiki waldorfskiej, leży próba odpowiedzi na następujące pytania:
• Jak dobierać treści kształcenia, żeby w oparciu o nie wspierać dziecko w jego rozwoju, pobudzać i rozwijać siły jego duszy?
• Jak przedstawiać materiał, aby rozwijał nie tylko myślenie i sferę poznawczą ucznia, lecz w równej mierze sferę uczuć i woli?
• Jak dostosować treści nauczania do budzących się zdolności dziecka tak, aby stawały się autentycznym „pokarmem dla duszy”?
Program waldorfski ułożony jest nie z punktu widzenia ilości różnych treści, które ma opanować uczeń, ale z punktu widzenia potrzeb rozwojowych dziecka, którym stara się wyjść naprzeciw. Priorytetem nie jest samo tylko przekazywanie wiedzy. Wiedza i treści nauczania są traktowane jako środek wiodący do celu, jakim jest w pedagogice waldorfskiej wspieranie młodego człowieka w jego własnym rozwoju; nie są celem samym w sobie. Nie umniejsza to w żadnej mierze roli i znaczenia wiedzy, lecz jedynie odpowiednio ja sytuuje w kontekście zadań jakie stawia sobie pedagogika i szkoła waldorfska. Związane z wiedzą aktywność kognitywna stanowi obok sfery aktywności uczuć i sfery wolicjonalnej jedną z trzech głównych form przejawu naszego życia wewnętrznego i dlatego wobec pozostałych nie może być traktowana jako aktywność uprzywilejowana ale jako równouprawniona. Związanemu z obszarem życia uczuciowego elementowi artystycznemu oraz sferze twórczej aktywności przypisuje się w pedagogice waldorfskiej równie konstytutywną rolę w procesie kształcenia osobowości dziecka co sferze myślowo-poznawczej. Kwestią są odpowiednie wzajemne proporcje i relacje. Nie chodzi więc o „odsuwanie” wiedzy jako takiej ale o ustawienie jej w takiej relacji i proporcji do innych obszarów życia wewnętrznego, aby stawała się czynnikiem harmonijnego a nie tylko cząstkowego rozwoju duszy młodego człowieka.
Potrzeby rozwojowe dziecka związane są każdorazowo z określonym wiekiem, w który ono wkracza. Głównym kryterium doboru materiału do programu są więc potrzeby danej fazy rozwojowej. To one niejako legitymizują dobór treści nauczania. Wyrażając się inaczej: program stara się być odpowiedzią na potrzeby aktualnej fazy rozwoju i przez to w ramach tejże fazy stymulować rozwój dziecka. Dzięki temu może uczeń odpowiednio do wieku ćwiczyć umiejętności i zdolności jakie w nim drzemią, a których będzie potrzebował jako dorosły człowiek.
U podstaw charakterystyki faz rozwojowych dziecka jak i treści wchodzących w skład całego programu leży obraz człowieka i świata oparty na antropologii Rudolfa Steinera. Kompozycja programu tworzy pewną artystyczną całość, w której poszczególne przedmioty przyrównać możnaby do harmonijnie brzmiących instrumentów w orkiestrze. Aby prezentowany program był bardziej czytelny i zrozumiały każdy przedmiot opatrzony został komentarzem, który z punktu widzenia waldorfskiej antropologii rzuca więcej światła na przedstawiony materiał, wskazuje na konkretne cele i niektóre metody. Podstawową zasadą realizacji tak ułożonego planu jest zasada egzemplaryczności.
Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że waldorfski program nauczania nie jest czymś niezmiennym, zafiksowanym. Pełni funkcję orientacyjną i może – w zależności od różnych uwarunkowań – ulegać modyfikacjom pod warunkiem jednak zachowania swojej specyfiki i charakteru. One to bowiem stanowią o jego wartości i gwarantują realizację celów jakie sobie stawia. Dla nauczyciela jest on bardziej „drogowskazem” niż „rozkładem jazdy”. W końcu to nauczyciel kreuje proces dydaktyczno-wychowawczy danej klasy i to daje mu prawo dostosowywania treści i metod nauczania do aktualnych potrzeb uczniów tej klasy. Trzeba jednak pamiętać, że wychowanie w ujęciu waldorfskim jest sztuką, nauczyciel artystą a program jednym z narzędzi, które ma mu pomagać w twórczej pracy nie zaś ograniczać i przeszkadzać.

więcej...