rola nauczyciela

Rola nauczyciela i specyfika nauczania
Nauczanie w szkołach waldorfskich charakteryzuje duża różnorodność form pracy wybieranych w zależności od wieku oraz możliwości poszczególnych dzieci. Obierając za punkt wyjścia niepowtarzalność indywidualności każdego dziecka nauczyciel nadaje materiałowi nauczania odpowiednią formę, tworzy „swoją własną” metodę. Fantazja twórcza nauczyciela jest tu najcenniejszym dobrem i nie powinna być ograniczona. Przez sześć lat nauki w szkole podstawowej większości przedmiotów (wszystkie w ramach tzw. lekcji głównej) uczy w danej klasie jedna osoba. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie stałej linii wychowawczej w ciągu wielu lat. Stanowi to też bazę społecznego rozwoju jak i rozwoju indywidualnego. Fakt, iż większość zajęć prowadzona jest jednego nauczyciela ułatwia inicjowanie treści poszczególnych przedmiotów i tworzenie z nich struktury wiedzy.
Nauczyciel nie używa podręczników, ani środków audiowizualnych. Głównym narzędziem komunikacji jest żywa, obrazowa mowa. Nauczyciel wiele opowiada, a pięknie ozdobione zeszyty dzieci zawierające główne treści lekcji stają się faktycznie podręcznikami. W pracy wychowawcy bardzo ważny jest sposób w jaki rozwija on własne cechy i uzdolnienia tak, aby w optymalny sposób nawiązać do możliwości rozwojowych różnych dzieci w klasie i aby móc każdorazowo znaleźć odpowiednią metodę do odpowiedniej sytuacji. Służy temu przede wszystkim zajmowanie się wiedzą o człowieku w trzech następujących krokach: studiowanie wiedzy o człowieku, jej przyswajanie oraz twórcze z niej czerpanie. Permanentna praca nad sobą stymuluje bowiem również rozwój dzieci. Chęć rozwoju u wychowawcy a także jego entuzjazm i zachwyt nad światem udzielają się uczniom pobudzając ich do nauki i do samodzielności. Praca nad sobą nauczyciela staje się w pedagogice waldorfskiej jednym z głównych czynników wychowawczych i skuteczną barierą przed groźbą popadnięcia w rutynę.
Większość przedmiotów w szkołach waldorfskich nauczana jest w ramach 3-4 tygodniowych cykli lekcyjnych. Nauczanie w cyklach umożliwia lepszą koncentracje i bardziej intensywny kontakt z przerobionym materiałem, który można dzięki temu opracowywać w zwarte, łatwe do zapamiętania obrazy. Cykle lekcyjne realizowane są w formie tzw. lekcji głównej, będącej podstawową jednostką zajęć dydaktycznych. Obejmuje ona dwie pierwsze godziny nauki i dzieli się na 3 części. Pierwsza z nich to część rytmiczna: rozbudza ona dzieci, scala je w spójny zespół klasowy, nastraja i przygotowuje do udziału we właściwych zajęciach. Materiał wykorzystywany w tej części stanowią ćwiczenia rytmiczne, gry i zabawy ruchowe, wiersze i piosenki powiązane tematycznie z aktualnym cyklem lekcyjnym bądź/ i porą roku oraz różne ćwiczenia językowe „kultywujące” mowę. W części rytmicznej wszystkie dzieci regularnie ćwiczą grę na flecie. Druga z kolei to część merytoryczna, w której najpierw ma miejsce powtórka, refleksja i pogłębienie materiału z poprzedniego dnia, potem wprowadzenie nowego materiału i kontynuacja głównego tematu a na koniec podsumowanie, opis i odpowiednie rysunki. Lekcję kończy część narracyjna czyli opowiadanie nauczyciela o tematyce zgodnej ze specyfiką danej fazy rozwojowej ucznia.
Ponieważ myślenie przychodzi dziecku najłatwiej rano, na lekcji głównej nauczane są przedmioty wymagające przede wszystkim wiedzy, rozumienia i wyobraźni – matematyka, fizyka, geografia, biologia, historia, język ojczysty. Po lekcji głównej przychodzi czas na te przedmioty, które wymagają stałego , powtarzalnego ćwiczenia w wymiarze pojedynczych godzin lekcyjnych: języki obce, muzyka, gimnastyka, eurytmia, malowanie, religia. Prace ręczne, zajęcia warsztatowe, uprawianie ogrodu są w miarę możności przekładane na godziny popołudniowe lub późne przedpołudnie. Taka organizacja dnia szkolnego: najpierw przedmioty kładące szczególny nacisk na sferę kognitywną, potem uczuciowo-artystyczną a na koniec praktyczno – wolitywną stanowi rezultat uwzględnienia naturalnego rytmu dziennego dziecka i nie opiera się na potrzebach (a nieraz i na wygodnictwie) nauczycieli. Poza tym dąży się do tego, aby w trakcie każdej lekcji zachowana była równowaga między pracą indywidualną a zespołową, między recepcją a ekspresją, między przyjmowaniem i przeżywaniem a wykonaniem i nadawaniem kształtu inaczej mówiąc: między „wdechem” a „wydechem”.
W trakcie nauczania nie stosuje się ocen cyfrowych i nie ma drugoroczności, gdyż nauka nie ma na celu selekcji i rywalizacji. Jedna godna rywalizacja, do której pobudza szkoła i nauczyciel to rywalizacja a raczej współzawodnictwo z samym sobą, wyrastanie ponad to, czym się jest i dążenie do tego, by stać się tym, czym stać się można. Nie jest kwestią to, czy ktoś jest lepszy od kogoś innego, lecz to czy samemu jest się u szczytu swoich możliwości. Pod koniec roku szkolnego każdy uczeń otrzymuje obszerne świadectwo opisowe z charakterystyką własnego rozwoju, osiągnięć szkolnych, poczynionych postępów w nauce, zauważonych trudności, a także rodzaju zastosowanej pomocy.
Ponieważ nie istnieje zjawisko drugoroczności dziecko może być pewne swojej przynależności do danej klasy jako grupy społecznej, niezależnie od uzdolnień czy cech charakteru. Daje mu to poczucie wartości swojej osoby, poczucie bezpieczeństwa i głębokie przekonanie o swojej przynależności do społeczności. Poza tym treści programowe, które odnoszą się zawsze do danej fazy rozwojowej nie spełniałyby swojej roli wobec ucznia powtarzającego klasę.

więcej...